Dicionário | Português - Macua

Vocabulário de Emakhuwa Central

Português – Emakhuwa

A  •  B  •  C  •  D  •  E  •  F  •  G  •  H  •  I  •  J  •  L  •  M  •  N  •  O  •  P  •  Q  •  R  •  S  •  T  •  U  •  V  •  X  •  Z


A

abacate apakati.amarelo yancano.
abacateiro mphera.amargo owaawa.
abandonar ohiya, ohiyererya.amarrar otthuka.
abater na caça wiiva, ohoma.amassar oruwa.
abater no trabalho wuuha, wiikittha.ameaçar woopopiha.
abcesso nipotthe (no sovaco).amêijoa ecasa.
abdómen erukulu, niphu.amendoim mattuvi.
abelha enuwi.amigo mpatthani.
abençoar oreeriha.amontoar othukumanyerya.
abóbora marapo.amuleto ehirisi.
aborrecer onyoonyiha.ananás enanasi.
aborto espontâneo okurumuwa.anão mukhuveya.
abrandar ovukula, ovukulela.anca eyuunu.
abraçar okhupaarela.andar weetta.
abrigo mukhukuni.anel epetthe.
abrir otthukula; ohula (porta).anemia ohikhalana ni ephome.
abster-se wisinanela.animal mwaamunama.
abundar opuhuwa (de excesso).ano eyaakha.
abutre nrepo.anoitecer wiila.
acabar omala.ansioso ovaviwa murima.
acalmar ommaaliha, okurunuxa.antena ipwetupwetu.
acalmar-se wimaaliha (de barulho).antepassado amuharoye.
acampamento muxaxa.antes vahinatthi.
acariciar wepesa.antes-de-ontem nsuri.
acarinhar omulema.antílope ekhuulu.
aceitar otthuna (querer).anunciar olaleya.
acenar ottikinya.ânus nthumu.
acender opattiha.anzol coolo.
acocorar-se wiikhoromiha, okhoroma.ao lado de mpantta wa.
acompanhar ohoola.apagar ottipiha.
aconselhar ovaha miruku, olaka.apanhar ottotta.
acordar ovenya.apanhar em armadilha oheya.
acordo mwiiwanano.apascentar okukhula.
acreditar weemererya, waamini.apertar oliipiha.
acrescentar wuncererya.apitar woopa.
acumular osarihela; wukela (juntar).aplanar opapatthela.
acusar omootherya, wootherya.aplicar wootta (pomada).
adiantar ohooliha.apodrecer wuntta.
adivinhar waaxerya.apoiar-se wiikaliherya.
adivinho ehako.apontar othoonya.
admirar otikhina, oxanka.aprender wiixutta.
admiração yotikiniha (de surpresa).apressar-se wixaakuviha.
adulto muulweene.aprofundar wixiha.
adversário nwanani.apropriado yookhalela.
afiar onona.aproximar-se waattamela.
afogar-se omireya.apunhalar ohoma.
afundar opwina.aquele ole.
agarrar ovara.aqueles ale.
agora vano.aqui va.
agradar osiveliha.ar epheyo.
agradecer oxukhuru.aranha rataasi.
agricultor mulimi.arbusto makukhu.
água maasi.arco muura.
aguardente nttiyope.arco-íris ekhweyi.
agudo othokolowa.areia mihaava.
águia xawawe.argamassa alukamasa.
aguilhão npwino.argumento mutaphulelo.
agulha sikano.árido othuwa.
aí vo.arma de fogo kapwitthi.
ainda nlelo.armadilha muraakho; ntapha (de nó).
ajoelhar-se okokhora.armadilha de peixe elema.
ajuda mukhaliheryo.armazenar osuka.
alargar wunnuwiha.arranjar olokiha.
albufeira nratta, mukhulaku.arrastar opurula.
aldeia muttetthe.arrotar ekhanana.
alegre otteeliwa.arroz musoro.
algo etthu.arruinar opwetewa.
algodão nxotte.arrumar othatela.
alguém ookhala.árvore mwiri.
alguns akina, amosa amosa.às vezes imara ikina.
alho alyu.asa nipupha.
ali vale.assaltar wiya, otuphela.
alimentar olyiha.assar wooxa.
alisar waapattha, osupiyari.assassinar wookottha.
alma munepa.assim siisa.
almoçar olya wa othana.assoar-se omila.
alongar orekamiha.assobiar woopa muturi.
alpendre epwaro.assobio muturi.
alterar ovirikaniha.assustar otuthuwa.
alto orakama.ata atha.
amadurecer ottokottha.atacar otuphela.
amaldiçoar otakhaliha.atar otthuka.
amamentar waamwiha.até mpakha.
amanhã meelo.ateira mwiri wa atha.
amanhecer oxa.atento wiwelela.
amante amwaseeta.aterrar omorela.
amar ophenta. 

B

bainha ephitelo.bater asas ovava.
baixar wurama.bater palmas woopa makuphi.
baixo vathi.batuque ekoma, nlapa.
baixo de vathi va.bebé ttutthu.
atirar oriha, ovokha.bêbedo namuhapaliwa.
atrás de ottuli wa.beber owurya.
atrasar opisa, oxeleliwa.bebida alcoólica niipha.
atravessar olapuwa.bebida não alcoólica yowurya.
aumentar wuncerera.beijar ophootana.
ave epalame.bem sana.
avestruz mpisa.bens mirerelo, muhakhu.
avô ataata (pai da minha mãe).benção nreeriho.
avó apiipi (mãe da minha mãe).beringela epirincela.
azedo onyunya.bexiga ekhupula.
azul yopipila.bico munupi.
açoitar owaxula.bílis wamwe.
balançar olelemeya.bloco epuloku.
balde ipaalti.boca eyano.
bambú muthala.bocejar waaramurya.
banana enika.bode maakhoro.
bananeira munika.boi enyompe.
banco munyukhu.bolha nipheru.
bando de pássaros nikoto.bolor osukumana.
banquete niira.bolso epoolosa.
barata niparatha.bom oreera murima.
barato okhweya.bondoso omutthu.
barba ireru.bonito oreera.
barbatana maapanuwa.borboleta nikuruthu.
barbear omettha ireru.borbulha ethuku.
barco ekalawa.borda epiinya.
barriga erukulu.bossa ecohocoho.
barriga da perna katapala.branco otteela.
barro oloko.braço moono.
bastante wattaxa.brilhar waarya.
bastardo mwana omphwanya (enteado).brilho mwaareryo.
batata patata.brincar othwela.
batata doce kharaka.brinco epirinku.
bater omana. 

C

cabaça ekahi.chuvisco kuusi.
cabelo ikharari.cicatriz murala, nihalapa.
cabeça muru.cidade epooma.
cabo mukhori.cinco (5) thanu.
cabrito epuri.cinquenta (50) miloko mithanu.
cacarejar orottoha.cintura eyuunu.
cacete mpottolo.cinza ettuura.
cachimbo mulaapi.circuncidar wuula.
cacho muru.civeta murowani.
cachorro mwamwalapwa.clã nihimo.
cacimba etthapwe.clareira mlaka.
cada khula.clareza waarya.
cadáver murutthu.claro oweela.
brita maluku makhaani.coagular wiipiwa.
buraco mwithe.coar ominya.
buscar orowela.cobra enowa.
cadeira ekhukulo, munyukhu.cobre ekhopiri.
café ekafe.cobrir otthunyela, okhuneela.
cair omora.côco ekole.
caixa ekaaxa.coelho namarokolo.
cajado malaya.cogumelo oviilu.
cajú ekasu.coisa etthu.
cajueiro mukhasu.cola onyoma.
cal ekhinampo.colar mukufu.
calcanhar nxitta.colher niikho.
caldo muhusi.colher a colheita ekhope.
calor oviha.colmeia epapa.
calças ekaalasa.coluna vertebral muthana.
cama olili.com ni.
camaleão namanriya.com licença hooti.
camarão mixoxo (água doce).comer olya.
caminho ephiro.começar opacerya.
camisa ekamisa.comichão oneena.
campainha ekampainya (de casa).comida yoolya.
cana-doce muhali.como? sai? complete olikanihe.
candeeiro examaniya.comprar othuma.
canela da perna mwiipali.compromisso nvarihano.
caniço mutathi.concha niikho.
canoa nikula.concha do mar nikosi.
cansado okhulumuwa.concordar okhupali.
cantar wiipa.conduzir weettiha.
cantar (galinha) wiipa.confuso oohiwananeya.
canto esipo.conhecer osuwela.
canção esipo.conhecido musuweliwa.
cão mwalapwa.conhecimento masuwelo.
capaz owerya.conquistar oxintta.
capim malaxi.conseguir owerya.
capinar olima.conservar okhapelela, osuka.
capoeira ehili.consolar okurunuxa murima.
capulana ekuwo.constipação kamasi.
cara ethoni.construir oteka.
caracol ekhoropa.contar história waalaka.
caranguejo ekhala.contar números waalaka.
carapaça nikosi.continuar otthikela.
careca ntari (calvo).conto ethale.
carga muritti.contradizer ovaanyiha.
caril muhusi.conversar ovaanela.
carne enama.convidar olattula.
caro orika.copo ekopho.
caroço phwitamwala.copular opephera.
carregar opakhirya.coqueiro mukole.
carvão makhala.cor nthepa.
casa empa.corajoso ominyala.
casa de banho exaworo.coração murima.
casamento othelana.corcunda nakumwe.
casar-se othela.corda mukhoi.
casca nikula.cordão umbilical etekhu.
casca de ovo nikatuphe.corneta nipetta.
casco niphita.corpo erutthu.
castanha de cajú koroxo.correcto yooreerela.
castanho ekoro ya ekastanyu.corrente ovira wa maasi.
castigo ehukhumu.correr otthimaka.
castrar ohula.correr água ovira wa maasi.
casulo nihuuwela.corrupto namuttompe.
catana ekatana.cortar othikila.
catorze (14)cortar cabelo omeettha ikharari.
muloko ni xexe.coruja esisi.
cauda mwiila.corvo nakhuku.
cavalo ekhavalo.coser ottottha.
cavar othipa.costas ettuli.
caçador mutothi, namaxaya.costela niparari.
caçar ototha; oxaya (na floresta).costume elimalelo.
cebola esapola.cotovelo ekookhino.
cedo vaasisu.couve ekhoovi.
cego ohoona.cova nlitti.
cegonha naphipi.covarde xiiviha.
celeiro ntatha.coxa etara.
cem (100) emiya.coxear otuthunya.
cemitério mahiye, ekhapuri.coxo mututhunya.
cenoura esenora.cozinha ekusinya.
centopeia mokolo.cozinhar waapeya.
cêra oravo.coçar osuna.
certo ekeekhai.crânio makhuva a muru.
cerveja tradicional kapanka.crer wemererya.
cesto kaaphiyaka.crescer wunnuwa.
céu osulu.crescer plantas wunnuwa.
chá exaaya.criança mwana.
chacal mwiici.criar ohuwa.
chama nlumi.crista eceecere.
chamar wiihana.crista-de-galo eceecere ya muthupi.
chamuscar oreva.crocodilo ekonya.
chão vathi.crosta niwowo.
chapa exaapa.cruél mutakhi, ootakhala.
chapéu exapheu.cruzamento vankumana iphiro.
charco nratta.cuidar osuka.
chefe muhooleli.culpado oottheka.
chega waaphiyera, pahi.cultivar olima.
chegar ophiya.cume vasulu va mwaako.
cheia otothowa.cumprido orekama.
cheio osareya.cumprimentar okhomasa.
cheirar wunkha.cunhada mwaatani.
cheirar mal wunkha pure.cunhado mulamu.
cheiro wunkhela.curandeiro mukulukhana.
chifre nnyaka.curar openuxa, ovona.
chocar otothola.curioso nawipunyeeriha.
chocar com okhumula, okuttumula.curral nikhola.
chorar wunla.curto okhuveya.
chupar ophoota.curva epeerima.
chupa-sangue nookhwiri.cuspir osena.
chuva epula. 

D

dança ekoma.deslizar opuruleya.
dançar wiina.desmaiar osirikha.
dar ovaha.despedaçar othikilela.
dar palmada ntooya.despedir-se olaxerya.
dar pancada omana.despertar ovenya.
dar parto oyara.despir-se wiirula.
de ya.desprezar othanya.
de propósito mwaayini.destruir onyaanya.
debulhar okokhola.desviar ohapuwa.
decidir olakela.desvio osempa.
dedo ekatha.deus amuluku.
dedo do pé elipwi.Deus Muluku.
defecar onya.dever mukhanyerero.
defender waakiha.devolver ottikiha.
deficiente orakala.dez (10) muloko.
deitar oriha.dezanove (19) muloko ni thanu na xexe.
deitar fora orihela vate.dezasseis (16) muloko ni thanu na mosa.
deitar-se wumpaathi.dezassete (17) muloko ni thanu na piili.
deixar ohiya.dezoito (18) muloko ni thanu na tthaaru.
deixar cair omoriha.dia nihiku.
dele yawawe.diarreia wooporari.
deles yawaya.difamar oveeha.
demónio xetwani.diferente ovirikana.
demorar opisa, olekela.difícil orikarika.
dente niino.dificuldade maxankiho.
dente de cobra niino na enowa.diminuir ovukula.
dente molar nnyakela.dinheiro musurukhu, muhakhu.
dentro de muhina mwa.direita moono woolopwana.
denunciar ohimya.discurso nuulumo.
depenar waasula.discutir waakulana.
depois nuumala.disparar woopela.
depois-de-amanhã murotto.dispersar omwareya.
derreter otothoxa.disputa mawanelo.
derrubar wuuha.disputar owanela.
desamarrar otaphula, otthukula.dívida okopha.
desaparecer olakaseya.dividir okawa.
desapertar otthukula.divorciar-se omwalana.
descansar omumula.dizer ohimya.
descarregar opakhula.dobrar okhuna.
descascar opera; otheka (fruta).doce osiva, onaya.
descendente murithi.doente muretta.
descer okhuruwa.doença eretta.
descobrir wupulula; okhunula (abrir).doer owereya.
desejar otthuna.dois (2) piili.
desembrulhar otaphula.domesticar ohuwa.
desenhar olepa.dono mwanene.
desenterrar wuhula.dono da casa mwane etthoko.
deserto othako.dor masooso.
desistir wooceela, ohiyererya.dores do parto niphwanya.

E

e ni.esconder ottukuttherya.
eclipse ovariwa wa mweri.escopro exikopulu.
educar olela.escorpião walisi.
egoista nanrima.escorregadio othererya.
elefante etthepo.escorregar othereneya.
dormir orupa.escova epuputtho.
doze (12) muloko ni piili.escravo epottha.
duro olipa, oturuwa.escrever olepa.
duzentos (200) imiya piili.escudo muupa.
elefantíase nasipiha.esculpir opattha.
eles awo.escuridão epiphi.
ele(a) owo.escuro oripa.
eloquente ohimmwa.escutar wiiwelela.
em mu, va, vo, wa.esfolar opera.
em cima vasulu.esfregar ottikitthela.
em frente ohoolo.esmagar onyatta.
em frente de ohoolo wa.espada xoowa.
embondeiro mulapa.espádua ekhootwa.
embotado othikiliwa.espalhar omwaramwarya.
embrulhar oputaphuterya.esperar com esperança owehererya.
embrulho nihuta.esperar um tempo olipelela.
empoleirar-se withomeya.espesso wuukumala.
empregado namuteko.espezinhar ohaaxa.
empregar ophwanyiha muteko.espião namawehaweha.
emprego muteko.espiar owehaweha.
emprestar woliha, okopha.espinha makhuva.
empurrar okakha.espinheiro mwiri wa mwiiwa.
encantamento malavi.espinho mwiiwa.
encher osariha.espírito munepa.
encontrar ophwanya.espirrar ophumurya.
encontrar-se com okumana ni.esposa mwaara.
encurtar okhuveeha.espremer owama.
endireitar wookolola.espuma nipheru.
endurecer olipiha.esquecer oliyala.
enfeitiçar olowa.esqueleto makhuvaru.
enfiar ohela.esquerdo moono wothiyana.
enganar woototha.esquilo ekhopa.
engasgar ottimpwa.esse(a) owo.
engolir omirya.estaca nipotto.
engraçado otheyatheya.estar okhala.
enguia namaloyi.estar de pé weemela.
enrolar okhuna.estação okathi.
ensinar osomiha.esteira ettheere.
então vano.estender waatala.
enterrar osikha.estéril ohinnyara.
entornar oyeehi.este(a) ola.
entrar ovolowa, okela.esticar wookola.
entre eriyari.estômago napwipwi.
entregar ovahererya.estrada rampha.
envenenar opahula, ohela.estragar ohonona.
enviar alguém oruma.estrangeiro namurwa.
enviar uma coisa oveleliha.estrangular onyaanya.
enxada ehipa.estreito ophunyeya.
enxame mupattetthe.estrela etheneri.
epilepsia ecili.estrela cadente nivoroxa.
errado ovonya.estúpido ohimutthu, namaphuca.
errar ovonya.eu miyo.
ervas daninhas munyepu.eu mesmo miiva.
esbofetear omana nlaathuma.evadir otthyawa.
escada esikatta.evaporar oweleela.
escama mavalaka.evitar osyaka.
escapar osonyororowa.exaltar otthapela.
escaravelho mpirikixa mavi.excesso yinceenexa.
escarranchar-se wiisaanula.excisão wiineliwa.
escarro nikotokotho, kamasi.exército atoropa.
escasso othowa.exorcizar olaphulela.
escavar otthipa.explicar olakiherya, ohimya.
escolher othanla.explodir ophutuwa.

F

fábula ehantisi, ethale.fezes mavi.
faca mwaalo.ficar ohala.
fácil okhweya.ficar zangado onanariwa.
faísca etthamuwo.fígado hapa.
falar olavula.filha mwana muthiyana.
falcão ekhololo.filho mwana mulopwana.
falecer okhwa.fingir wiisipithiha.
falésia exerexere yootekeleliwa.fio mukhoi, nliinya.
falhar ovonya.flauta ephivi.
faltar othowa.flor ethutu.
família omusi.florescência ikayaya.
fantasma nakuru.floresta etakhwa.
farinha otthu.flutuar ophempa.
faz favor xontte.fofocar waapa.
fazer wiira.fogão efukau.
fazer armadilha oreya murakho.fogo mooro.
fazer as malas otthuka nihuta.fogueira vaikho.
fazer barulho onyakula.foice efoose.
fazer cócegas otikirinya.folha nikukhu.
febre ettekuxa.folha de mandioca ntikwa.
fechar owala.fome etala.
feijão ekhutte.fonte ehime.
feio onanara.fora ota.
feiticeiro namirette.formiga eneneele.
feitiçaria okhwiri.formiga alada ichuuwi.
feitiço okhwiri.fornalha ompahiwa miyaapu.
felicitar omutthapela.forte aikuru.
fenda muthari.força ikuru.
ferida nikhwatta.fraco ohilipa.
ferir ovulala.frente ohoolo.
ferir-se wiivulaliha.frio orirya.
fermentar weela.fritar waasikela, waarika.
ferramenta ikaruma.fronteira mukano.
ferreiro namahana.fruta muhokorokho.
ferro eyuuma.fugir otthyawa.
ferroz owali.fumado waaneeliwa.
ferver okaphula.fumo mwiixi.
festa niira nootthapa.fundo wiixa.
festejar otthapa.fundo wookiserya.
feto murolo. 

G

gabar-se wiikompela.girafa nleka.
gafanhoto esoope.girassol xirasole.
gaguejar okukuma.glória ovuwa.
galinha mwalyakhu.goiaba ephera.
funeral osikha.goiabeira mphera.
furar ottemula.gordo oneneva.
futebol mphirya.gordura onuna.
galinha do mato ekhaka.gostar osiveliwa.
galo muthupi.gota nttonttoni.
garganta mmilo.gotejar ottonya.
garra nikarikhwa.governar olamula.
garrafa ephotiri.grande yuulupale.
gasto ohonona.granizo maralala.
gatinhar waapasa.grão enuku.
gato kwaatu.grávida ehamela.
gato silvestre munyapa.grilo yipo.
gema erima.gritar okhuwela.
gémeos maphapo.grunhir mirika.
gemer wiipulela.gruta nikhuku.
generoso oreera murima.guardar osuka.
genro mutthepa.guelra malakha.
gergelim muhakwa.guerra ekhotto.
germinar omela.guia mahoola.
gigante okorosowa. 

H

habitante mukhali.hiena kusupa.
habitar okhala.hipopótamo tthomotto.
harpa tthakare.hoje olelo.
haste mwiri wa epantera.homem mulopwana.
haver ohaana.homem branco mukunya.
herança yoorithi.honesto ooloka, ekeekhai.
herdar orithi.honrar olemeliha.
hérnia musipha, ikhunyunyu.horta eyiisi.
hesitar woovelela.hóspede muletto.

I

idiota ohiloka.inhame mooma.
idoso nakhulu, owuuluvala.iniciar opacerya.
ignorante ohisuwela.iniciação wiineliwa.
igual olikana.inimigo nwanani.
ilha ekisura.inocente oohittheka.
imitar otakiha.inquieto owaraala.
impaciente ohinleva.insecto axikokho.
impedimento makhoottiheryo.instrumento ekaruma enruma.
impedir ottiyelela, okhottiherya.insultar oruwana.
implorar ovekela.insulto muruwano.
importante yuulupalexa.inteligente mutthu ankhili.
imposto musokho.interceder ovekela.
impotente okhwa murayi.intestinos marupo.
inchar oruruvala.invejoso nanrima.
inchaço wiipa.ir orowa.
incisão xanttiha.irmã murokora.
inclinar-se wisuraamiha.irmão muhiima.
incubar wuuramela.isca essamu.
indiano muhinti. 

J

já naanano.javali phako.
janela ecanela.joelho nikutha.
jantar yoolya yoohiyu.jogar ottikha.
jarro murinki.jogo othweela, orukuneya.

L

lá wu.lavrar opatthula.
lábio iyano.leão kharamu.
lado npantta.lei nlamulo.
ladrão nawiye.leite eleti.
ladrar wuwula.lembrar otthokelela.
lagarta nammilepeni.lenha ikhuni.
lagarta agama nawookho.lento vakhaani vakhaani.
jovem mwaavana.lenço nleso.
juba nseese na kharamu.leopardo havara.
julgar olamula.lepra makokho.
juntar otakaniha, wuukela.ler osoma.
juntar rebanho otthukumaniha.leste onkhuma nsuwa.
junto hoothe.levantar weemexa.
juramento malaphelo.levantar-se ovenya.
jurar olapha.levar okuxa.
justiça naxariya.leve oveya.
justo naxariya.libelinha mwenteri.
lagarta monitor nipalama.liderar ohoolela.
lagartixa nakwitti.limão nlimu.
lagarto nawookho.limite duma machamba mukano.
lago nratta.limo namalele.
lagoa ntthiya, nratta.limoeiro mulimo.
lágrimas maithori.limpar okwesa (casa, quintal); olima (machamba).
lamber olata.limpo oreera.
lamentar osikula.língua falada nttaava.
lâmina nimettho.língua na boca nlumi.
lanho nxala.linguagem moolumelo, elavulelo.
lanterna ekhanttiyero.linha de pesca nlinya
laranja eraranca.liso waapatheya.
laranjeira murarance.lixeira nsala.
lareira vaikho.lixo ikokhola.
largo yowaanuwa.lobolo mahari.
larva miyuku.loja elooca.
lasca nipalapasa.lombriga miyowa.
lata elatha.longe ottaiwene.
latrina esintina.louvar ottottopela.
lavar okattha (roupa); orapiha (utensilios). 

M

macaco khole.maçaroca nakhuwo.
louva-a-deus mpwexa khali.medir ophima.
louvor muttottopelo.medo woova.
lua mweeri.meio-dia othana eriyari.
luar waarya wa mweeri.mel oravo.
lua-cheia mweeri.melancia mawuryo.
lua-nova wooneya mweeri.melhorar oreriha.
lugar nipuro.mendigar oveka esimola.
lula khiisi.mendigo nasimola.
lume mooro.mensageiro namuhupi.
lutar owana.menstruação okwattuwa.
luto mulala.mentira wootha.
luz muthuko, ekamaama.mercado epasari.
machado maxatto.mergulhar na água oruweya, opwina.
machamba ematta.mergulhar (descender) opwina, oneela.
machimbombo karera.mês mweeri.
madeira ethaapwa.mesa meesa.
madrugada oxaaka.metade nuusu.
mãe maai.meu yawaka.
magro nawootte.mexer comida wootowela.
magro wootta.mexer corpo otannya.
mal yoohireera.mexoeira nantti.
malandro mulavilavi.mil (1000) ekonto.
malária ettekuxa.milho nakhuwo.
maldição otakhaliwa.minhoca enyakwata.
malhar oveera, weepettha.míope oruttwasa maitho.
maluco namukhwa onepa.missanga mukhova.
mamar waamwa.misturar otakanxa.
mamba verde nivowu.môcho esiisi.
mandar oruma.moela etaaputha.
mandioca mattyokwa.moer oxila.
manga emanka.moldar wuupa oloko.
mangueira mmanka.molhado onaana.
manguço muthulu.molhar onaaniha.
manhã vasiisu.montanha mwaako.
mão ntata.morcego nantuthu (geral); wilema (come fruta).
mapira meele.morder oluma.
mar epahari.mormoché eruwa.
marfim niino na etthepo.mosca ephepele.
margem muxerexere.mosquito pwilimwithi.
marido aya.mostrar woniherya, othonyiherya.
martelo enyutto.mover wiiniina.
máscara maasikara.moça mwali.
mastigar otaphwela.muchém oweexe.
matar wiiva.mudo ohuuluma.
mata-bicho etthuka murima.muitas vezes imara sinceene.
matequenha ttekenya.muito vanceene.
mato etakhwa.muitos sinceene.
matope nttophe.mulher muthiyana.
mau owoopiha.multa muulutha.

N

meio eriyari.negociante nanakoso.
nada vahiitthu.negociar ovarihana.
nadar okata.neto musuulu.
nádegas nikhuttu.ninguém khaavo (pessoa); khiniivo (número).
não nnaari.ninho epuru.
nariz ephula.nó nlutte.
nascente onkhuma nsuwa.nó de madeira niphitto.
multidão namutthu.nó do dedo niphitto.
mundo olumwenku.noite ohiyu.
mundo dos mortos wookhwani.noiva eharusi, okameliwa.
murchar onyaala.noivo othela, eharusi.
murmurar waapa.nómada oothamathama.
músculo mutika.nome nsina.
música nsipo.nora mwaara mwanaka.
nascer do sol okhuma nsuwa.normalmente okathi nuukathi.
nascido oyara.norte omokoni.
negar okhootta.nós hiyo.

O

o que? exeeni? obedecer ottharihela.olhar oweha.
obstruir ottiyelela.olho niitho.
obter okhalana.ombro makhata.
oco ephawu.onda niwimpi.
odiar onyokha.onde? wowi? ontem nsana.
oeste onkela nsuwa.onze (11) muloko ni mosa.
oferecer ovaha.orar oloompa, ovekela.
oferta ovaha makeya, yoveleela.ordem yooruma.
nosso yawihu.orelha naaru.
notícias ihapari, ihali.órfão ekwaasuni.
nove (9) thanu ni xexe.orgulhoso wikupali.
noventa (90) miloko mithanu na misexe.ornamentar oreeriha.
novo esya.osso nikhuva.
nu pwitipwiti.ou wala.
nuca ekohi.ouro ewooru.
nunca nnakhala.outra vez emaara ekina.
nuvem neeku.outro mukina.
oitenta (80) miloko mithanu na miraru.ouvir wiiwa.
oito (8) thanu ni ttharu.ovelha epwittipwitthi.
oleiro nooloko.ovo nooce.
óleo makhura. 

P

baixo orowa vathi.pescador nammiserya, mutothi.
pá epoxolo.pescar omiserya.
paciência ovilela.pescoço exiko.
paciente oleva, olevelela.peso olemela.
pagamento malivelo.pessoa mutthu.
pagar oliva.pestana ikapikaphi.
pai paapa.pestanejar waphila.
país elapo.picada olummwa.
palavra nuulumo.picar (ferroar) olummwa.
palha makutthi.picar (pássaro) othupa.
palhota murapattha.pilão eryawe.
palito mtathi.pilar otthupula; othita (cereais).
palma mmeneni.pimento pimento.
palmeira nikutthi.pinto mwaxaana.
palpar waapapela.piolho paraara.
pálpebra iyaaphi.piorar otepa.
palpitar woovava murima.piri-piri lokho.
panela nikhalako, mwaapu.pisar onyakela.
pangolim ekha.piscar esiyo.
pano ekuwo.pitão epoma.
pântano nikuwa.planear otthoka.
pão ephau.plano waataleya.
papaia paphaya.planta do pé munaani.
papaieira mpaphaya.planta trepadeira murapa.
papas mahaasa.plantar oxeya.
papa-formigas papeira matukumerya.pobre masikhini.
papo ecohocoho.poder owerya.
para woowi (lugar); wiira (para algúem).poderoso iikuru, owerexa.
paralítico ohineetta.poeira ntthupi.
parar weemela.poente onkela nsuwa.
parecer-se com olattana ni.poesia epowesiya.
parede exiri.polegar ekatha yuulupale.
parente amusi.polígamo namaatteya.
parteira namakhaliha.polir opuputtha.
partir opwexa.pomar miri sa mihokorokho.
passar ovira.pombo ekhuntta.
pássaro mwaapalame.pontapear mukutaaphe.
passo mavalo.ponte muthato.
pata nipita.pôr opweha.
pato nrattha.pôr do sol okela wa nsuwa.
patrão patarau.pôr ovos orela.
pau-preto mphivi.porco ekuluwe yoolopwana.
paz murettele.porco-espinho nasinyiku.
pé nnawu.porque maana.
pedaço epantte.porquê? xeeni? porta mukhora.
pedido evekelo.portão mukhora muulupale.
pedir oveka.pouco vakhaani.
pedir emprestado okopha.povo atthu.
pedra nluku.poço ehime.
pedra de moer nxilo.praia ephareya.
pedras da lareira matthuwa.prata eparatha.
pegada mavala.prato eparatho.
peidar osapa.precisar opheela.
peito etthirima.prego epereku.
peixe ehopa.preguiçoso onyonyiwa.
peixe-barba mukhopo.prender otthuka; otthukelela (animal).
pele de animal esapala.preparar wetetela yoolya.
pele de pessoa nikhuli.presente etthuvo.
pêlo de animal manri.presságio malavi.
pêlo de pessoa manri.preto oripa.
pena ninri.preço ehisapo.
pendurar othomeya.primeiro oopacerya.
peneira ethokwa.primogénito mwana omwiixutta.
peneirar oveera.primo(a) munna.
pénis elopwana.prisioneiro otthukeliwa.
pensar wuupuwela.problema mulattu.
pente esamulo.procurar ophavela.
pepino muxiri.profecia namoona.
pequeno ekhaani, oyeva.profetizar olaleya.
perder orimeela.proibir okhoottiha.
perdido orimeliwa.promessa natiri.
perdiz ekhwali.prostituta namuttompe.
perdoar olevelela.proteger waakiherya.
perfeito yolikanela.proteger com feitiçaria ovireliwa.
perguntar okoha.provar olawiha.
perigo woopiha.provérbio malikanyiheryo.
permitir otthuniherya.provocar opaca.
perna mwetto.pulga etothomwa.
perseguir woomola.pulgão das plantas axikokho.
persuadir okhupaleliha.pulmão masasu.
perto vakhiviru.pulseira ekakhana.
perturbar waakanyerya.pulso mmoononi.
perú mpiru.punho nivuru.
pesado olemeliwa. 

Q

qual? tuuvi? quando? liini? quantos? akavi?, ikavi? quarenta (40) miloko mixexe.puxar opurula.
quarto ekwatthi.queimar opaha.
quatro (4) xexe.queixar-se wiixinlela.
quebrar opwexa.queixo vareruni.
queda de água nreremo na maasi.quem? paani? quente oviha.
queimadura ovya.querer otthuna.
punir ottaruxa.quiabo nantthatto.
pupila erikiriki.quinhentos (500) imiya thanu.
pus oru. 

R

rã naphulu.reparar coisa orehererya.
rachar oparula.reparar com os olhos oweha.
raiz mutathari.repetir otthikela.
ralar orara.repolho erapoyo.
ramo erintta.reputação olemelela.
ranho kamasi.resolver ophuka.
quintal nikokoro, ekintali.respeitar ottittimiha.
quinze (15) muloko ni thanu.respirar omumula.
rapaz mmiravo.responder waakhula.
rápido waakuva.restos de comida nvithe.
rasgar waahula.reumatismo mwamukokho.
raspar owaka.reunir othukumana.
rastejar wiipurula.reverso wiithela.
ratazana etheci.revolver otanuxa.
rato nikhule.riacho muro.
realmente ekhweeli.rico thaaciri.
reanimar-se ohuhumuwa.rim isyo.
rebanho nikhooto.rinoceronte ncoco.
rebento ophuwa.rio muro.
rebolar ovilikitthuwa.rir ottheya.
receber waakhela.rochedo mwala.
recomeçar opacerya.rodear orukurerya.
reconciliar waatana.rodilha ekhara.
recto wookowa.roer owenya.
recuperar ovona, openuwa.rolar opirikisa.
rede ntthavi.roncar ongonga.
rede de pesca khavoko.rosnar otturuma, mirika.
redondo ovilikeya.roubar wiiya.
relâmpago overunya.roupa ekuwo.
relatório yoolempwa.ruga ninnyaari.
remar ovura.rugir otturuma.
remédio murette.rugoso amannyaari.
remo ekaafi.ruminar osuwa.

S

sabedoria masuwelo.sentir calor oviheriwa.
saber osuwela.separar ophalula.
sábio musuweli.sepultura ekhapuri.
sabor osiva.ser okhala.
sachar olimela.serrar othikila.
saciar ovona.serrote sarothi.
saco esaakhu.servir orumela.
saco de plástico murupa.sessenta (60) miloko mithanu na mosa.
sacrifício ohela makeya.seta nivaka.
sacudir otatha.sete (7) thanu ni piili.
sair okhuma.setenta (70) moloko mithanu napiili.
sal maakha.significado enihimaaya.
sala esala.silencioso omaaleleya.
saliva isene.sim ayo.
salpicar weleela.sobrancelha makhwikwi.
saltar otupha.sobre vasulu va.
sandália ettamanko.sobrinho(a) musulu.
sangrar okhuma ephome.socorrer okhaliherya.
sangue ephome.sofrer ohaawaa.
sanguessuga mututhu.sogra maathi.
santo orera nrima.sogro taata.
sapato exapatu.sol nsuwa.
sapo nuume.soldado surutato.
sarampo nancile.solo etthaya.
saudavel mukumi.soltar otaphula.
se ankha.soluçar naatekhume.
seca ethaawuni.som mukhitto.
seco wuuma.sombra muuruthi.
sede ntthona.somente paahi.
seguir otthara.sonhar oloha.
segunda esposa mwaattewa.sopa muhusi, sopa.
segundo aneenli.soprar wiikuphelela.
segurar ovarela.sorrir otheyatheya.
seio nipele.sovaco mukaphwani.
seis (6) thanu ni emosa.sozinho meekha.
seiva ephwanyaasi.suar orettheela.
selva etakhwa.suave oveya veya.
semana esumana.subir owela.
semear waala.subtrair ovukula.
semelhante olattana.suficiente otoxa.
sémem ekhalawa.sufocar ohimimula.
semente epyo.sujo onanara.
sempre kweekwe.sul okuusini.
senil ohiiweryawerya.sumo esumu.
sentar-se okilaathi.suor oretthela.
sentir wiimurya.surdo khaniiwa.

T

tabaco soona.tinta etinta.
tabú mwiikho.tio taata.
tábua ethapwa.tirar okumiha.
talvez ohovela.toca nikhuku.
tamanho wuukumala.tocar woopa.
tamareira tamarinho nweepa.tôco exa.
surpreender ophwanyerya.todo otheene.
suspirar omumulasa.todos otheene.
sussurrar waapa.tomar banho orapa.
ter sono ovoliwa ikhove.tomate exuwaari.
também navetho.topo vasulu.
tampa ekhunelo.toranja nlimu.
tampão mukhunelo.toranjeira mulimu.
tanga mukotta.torcer oripithula.
tangerina nsartinya.tornozelo ekosa.
tangerineira musaratinya.torrar waarika.
tapar okhuneela.torto okhutupuwa.
tarde isekuwa, makaaripi.tossir okothomola.
tartaruga ekaha.toupeira nahuwo.
tatuagem ochora, ehuku.toutinegra nworokolo.
tecelão - a pessoa nathokwa.trabalho muteko.
tecelão - o pássaro nikethe.tradição ilimalelo.
tecer otthava.traidor namarukunuwela.
tecido ekuwo.transplantar ophatteya.
tecto nipatho; etarato (falso).trançar otthava.
teia de aranha rataasi.tranças otthava.
teimoso othipelela.trapo nttapwatta.
tempestade epula ya mutaaseke.trazer oruuha.
tempo okathi.tremer othukumela.
tempo chuvoso eyiita.três (3) tthaaru.
tempo de colheita okathi wa ohepha.treze (13) moloko ni tthaaru.
tempo frio okathi woorirya.tribo nloko.
tempo seco elimwe.trilho mulila; mphito (de animais).
tempos passados ekhalai khalai.trinta (30) miloko miraru.
tendão etekhu.triste oripiwa.
tentar wehererya.tristeza winiwa murima.
ter okhalana.triturar okhuura.
ter cuidado ephoole, woovelela.trocar waakakhana.
ter pena woonela othunku.troco eturuku.
ter relações sexuais orupihana.tromba mukoko wa etthepo.
terceiro aneeraru.tronco nttoro.
terminar omaliha.tropeçar okwattula.
terra etthaya.trovão etari.
tesoura etisora.tu weyo.
testa eyuuci.tubarão namukumi.
teta nipele.tubérculo minani.
teu yawawo.tuberculose elapaha.
tia naakhe.tudo sotheene.
tigela mukakasi.tumor muwi.
tijolo ikixolo.túnica malaya.
tímido owiisoovelela.tutano ekhitto.
tinha xilape. 

U

úlcera nikhwatta noorupela.um (1) emosa.
último okiserya.uma vez emaara emosa.
ultrapassar ovikana. 

V

ter vertigens naruuryu.ventre mmirimani.
vagina nanyoko.ver woona.
vaguear wiiseettela.verdade ekekhai.
vala nlitti.verde ekithi.
vale nikuwa.verde yamathapa.
umbigo mutekhu.vergonha ehaaya.
unha nikarikhwa.verme munku.
untar ottikitthela.vermelho yoxeerya.
urina miyoso.vespa mwiwi.
urinar orusa.vestir-se wiiwariha.
varrer ovela.viagem ekwaha.
vassoura nvelo.viajante nakwaha.
vazio ohiitthu.viajar weetta ekwaha.
vedar otekela.vida okumi.
vedação otekelela.viga maampa.
veia mutika.vingar-se ekuhu.
vela eveela.vinte e dois (22) miloko mili ni pili.
velho nakhulu.vinte e um (21) miloko mili ni emosa.
velocidade wuupa.vinte (20) miloko mili.
vencer oxintta.violar omutuphela.
vender otumiha.vir orwa.
veneno da caça waapela.virar orukunuwa.
veneno da feitiçaria murette woowiva.virar-se opittuwa, osama.
veneno de cobra murette.virgem eharusi.
veneração olemeliha.visão moonelo.
ventilar ovekhula.viscoso onapha.
vento epheyo. 

X

xará musina.vocês nyuwo, nyuwosa.
viúva naamukhweli.voltar otthika.
viúvo naamukhweli.vomitar orapheya.
vivo mukumi.vosso yawinyu.
vizinho mwattamanani.voz nsu, ehuula.
voar ovava.xima exima.
você nyuwo. 

Z

zagaia nivaka.zumbir otuma.
zebra ekikiri. 

Não perca o próximo

Inscreva-se e receba em primeira mão cada novo conteúdo publicado aqui.

← Voltar para início

💬 Comentários

Seja o primeiro a comentar!

✍️ Deixar um comentário

O seu comentário ficará visível após aprovação pelo administrador.

Se já estiver inscrito no FYI com este e-mail, recebe aviso quando o comentário for aprovado e quando lhe responderem.
0/2000 caracteres
Não serão aceites comentários com conteúdo ofensivo, spam ou links maliciosos.

Ler Também

Arquivo de Conteúdos

Tudo o que já foi publicado, organizado por ano e mês. Toque para abrir e fechar.

2026 94 conteúdos
Novembro 3
Outubro 7
Setembro 6
Agosto 3
Julho 13
Junho 17
Maio 16
Abril 13
Março 16